زنجاب کردن آجر به فرایند خیس کردن آجر قبل از مصرف در دیوارچینی یا نماکاری گفته میشود که در آن آجرها برای مدت کوتاهی در آب قرار میگیرند یا با آب سیراب میشوند تا جذب آب اولیه آنها کاهش پیدا کند. این کار باعث میشود آجر هنگام تماس با ملات، آب ملات را سریع جذب نکند و در نتیجه ملات بهتر عملآوری شود، چسبندگی بین آجر و ملات بیشتر شود و از ترک خوردن یا پوک شدن بندها جلوگیری شود.
در این مقاله تخصصی از آجر سفال وطن، به بررسی دقیق فرآیند زنجاب، دلایل علمی اهمیت آن و تاثیر آن بر طول عمر سازههای مسکونی، مذهبی و صنعتی میپردازیم.
زنجاب کردن چیست و چه تفاوتی با مرطوب کردن معمولی دارد؟
اگر به تخریب ساختمانهای قدیمی دقت کرده باشید، جداسازی آجرها از ملات حتی با پتک نیز به سختی انجام میشود، در حالی که بسیاری از سازههای نوین به راحتی فرو میریزند. علت اصلی این پدیده در یک واژه خلاصه میشود: زنجاب.
زنجاب کردن به معنای غوطهور کردن کامل آجر در آب تا رسیدن به مرحله اشباع است. زمانی که آجر از کوره خارج میشود، کاملاً خشک و دارای خاصیت “مکش” (Suction) بالاست. اگر آجرِ خشک مستقیماً روی ملات قرار گیرد، آب موجود در ملات را به سرعت جذب کرده و مانع از تکمیل فرآیند هیدراتاسیون سیمان میشود. نتیجه این اتفاق، پودر شدن ملات و عدم چسبندگی میان آجر و سیمان است.
مزایای فنی زنجاب کردن آجر
- تکمیل واکنش شیمیایی سیمان: با اشباع شدن آجر، آبِ ملات صرف چسبندگی و سخت شدن سیمان میشود.
- افزایش مقاومت ضربهای: تحقیقات نشان میدهد زنجاب کردن صحیح، مقاومت ضربهای و یکپارچگی دیوار را تا ۷۰ برابر افزایش میدهد.
- افزایش عمر مفید سازه: جلوگیری از جدا شدن آجرها در اثر لرزش یا نشستهای جزئی ساختمان.
دستورالعمل اجرایی: روش صحیح زنجاب کردن
برای اجرای استاندارد این فرآیند، رعایت نکات زیر الزامی است:
- مدت زمان غوطهوری: بسته به تراکم و نوع آجر (سفال، لفتون یا فشاری)، آجرها باید بین ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت در حوضچههای آب یا استامبولیهای بزرگ غوطهور بمانند.
- کیفیت آب: حتماً از آب آشامیدنی و فاقد املاح سولفاتی استفاده کنید تا از بروز شوره در آینده جلوگیری شود.
- پرهیز از آبپاش کردن: پاشیدن آب با شیلنگ روی تودهی آجرها به هیچ وجه جایگزین زنجاب نیست؛ زیرا در این حالت آب به مرکز آجر نفوذ نکرده و فقط لایهی سطحی مرطوب میشود.
نکته تخصصی: از ریختن مستقیم آب بر روی بستهبندیها و کارتنهای آجر (بهویژه آجر نما) خودداری کنید. این کار باعث انتقال رنگ کارتن و مواد شیمیایی به بافت آجر شده و لکههای ماندگاری روی آجر سفید یا روشن ایجاد میکند.
مقایسه فنی: آجر زنجاب شده در مقابل آجر خشک
برای درک بهتر تفاوت آجر خشک و آجر زنجاب شده جدول زیر را مشاهده کنید:
| شاخص عملکرد | آجر زنجاب شده (اشباع) | آجر خشک (بدون زنجاب) |
|---|---|---|
| حفظ رطوبت و تکمیل هیدراتاسیون | حفظ رطوبت و تکمیل هیدراتاسیون | جذب سریع آبِ ملات و پودر شدن سیمان |
| قدرت چسبندگی | حداکثر پیوند مکانیکی و شیمیایی | چسبندگی ضعیف و احتمال جدا شدن آجر |
| مقاومت ضربهای | افزایش تا ۷۰ برابر استاندارد | بسیار ترد و شکننده در برابر ضربه |
| ظاهر نهایی | تمیز و فاقد لکههای ناشی از ملات | احتمال بروز شوره و جذب ناخالصی ملات |
نقش کیفیت آجر در فرآیند زنجاب
کیفیت آجر مصرفی، بهویژه آجر سفال، نقش مستقیمی در میزان جذب آب و پیوند با ملات دارد. استفاده از مصالح استاندارد که دارای تخلخل مهندسیشده باشند، فرآیند زنجاب را بهینهتر میکند.
زنجاب کردن، هزینهای برای پروژه شما ندارد اما ضامن بقای آن است. با صرف کمی زمان برای اشباع کردن آجرها پیش از اجرا، از هدررفت هزینههای ساختوساز جلوگیری کرده و سازهای یکپارچه خلق کنید. به یاد داشته باشید که ملات زمانی نقش چسبندگی خود را به خوبی ایفا میکند که آجر، تشنهی آبِ آن نباشد.
اگر به دنبال اجرای سازهای مهندسی و با دوام هستید، انتخاب منبع تأمین آجر بسیار حائز اهمیت است. آجر وطن با تولید محصولات استاندارد از جمله آجر سفال ۱۰ سانتی و آجر لفتون قرمز، بالاترین سطح کیفی را برای پروژههای شما تضمین میکند.