شوره زدن آجر سفال (سفیدک روی آجر) معمولاً به دلیل خروج نمکهای محلول از داخل آجر، ملات یا آب مصرفی و تجمع آنها روی سطح دیوار اتفاق میافتد. آجر به عنوان یکی از اصیلترین و پرکاربردترین مصالح ساختمانی، از گذشته تا به امروز نقش پررنگی در ساختوساز داشته است. با وجود تنوع بالای این محصول مانند آجر سفال تیغهای، آجر نما و آجر نسوز، متریال طبیعی آنها باعث شده تا در برابر عوامل محیطی واکنش نشان دهند. یکی از شایعترین معضلاتی که سازندگان و مالکان ساختمان با آن مواجه میشوند، پدیده شوره زدن آجر یا ایجاد لکههای سفید رنگ روی سطوح آجری است.
در ادامه این مطلب از سایت آجر سفال وطن، به بررسی دقیق علت شوره زدن آجر سفال و نما، و همچنین راهکارهای پیشگیری و درمان این مشکل خواهیم پرداخت.
شوره یا سفیدک آجر چیست؟
لکههای سفید یا خاکستری رنگی که روی دیوارهای آجری ظاهر میشوند، در اصطلاح بنایی «شوره» یا «سفیدک» نامیده میشوند. این لکهها در واقع رسوبات کریستالی نمکهای محلول هستند.
مصالح ساختمانی مانند آجر، بتن و سیمان دارای ساختاری متخلخل (سوراخدار) هستند. هنگامی که رطوبت به داخل این حفرهها نفوذ میکند، نمکهای موجود در مصالح یا ملات را در خود حل کرده و به سطح میآورد. با تبخیر آب، ذرات نمک به صورت لکههای سفید روی سطح مصالح باقی میمانند.
بررسی ۳ علت اصلی شوره زدن آجر سفال
برای رخ دادن این واکنش شیمیایی مخرب، باید سه عامل اصلی به طور همزمان در سازه وجود داشته باشند:
- وجود نمکهای محلول: این نمکها (مانند سولفات کلسیم) ممکن است از ابتدا در خاک رس استفاده شده برای تولید آجر، در ماسه، یا در آب ملات وجود داشته باشند.
- رطوبت و آب: آب حلال نمک است. نفوذ آب باران، رطوبت محیط یا آب موجود در ملات اولیه، بستر حرکت نمکها را فراهم میکند.
- تخلخل و شرایط تبخیر: بافت متخلخل آجر سفال اجازه حرکت آب را میدهد. از سوی دیگر، دمای پایین و رطوبت بالا (که سرعت تبخیر را کند میکند) فرصت کافی را به آب میدهد تا نمکها را به سطح دیواره رسانده و سپس تبخیر شود.
تفاوت شوره در آجر نما و آجر سفال تیغهای
باید توجه داشت که دردسرهای شوره بسته به نوع آجر متفاوت است:
- آجر نما: شوره مستقیماً روی ظاهر ساختمان تاثیر گذاشته و جلوه بصری نما را به شدت نازیبا میکند.
- آجر سفال: آجر سفال معمولاً برای تیغهچینی و دیوارهای داخلی استفاده میشود و روی آن با گچ پوشانده میشود. اگر آجر سفال یا ملات آن شوره بزند، این شوره میتواند به مرور زمان رطوبت را جذب کرده و باعث طبله کردن، زرد شدن و ریزش گچ دیوار شود.
چگونه از شوره زدن آجر جلوگیری کنیم؟
همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. قبل از اجرای دیوارچینی، رعایت نکات زیر از بروز سفیدک جلوگیری میکند:
- خرید مصالح باکیفیت: استفاده از آجر سفال مرغوب که در خاک آن از نمک و آهک استفاده نشده باشد، مهمترین قدم است.
- استفاده از آب و ماسه استاندارد: آبی که برای ساخت دوغاب و ملات استفاده میشود نباید املاح و شوری بالا داشته باشد.
- لایههای آببند (عایقکاری): استفاده از ورقهای پلیاتیلن بین رجهای دیوار و سطح زمین، مانع از نفوذ رطوبت خاک به دلیل خاصیت مویینگی به داخل آجر میشود.
- محوطهسازی و تاسیسات صحیح: اجرای اصولی فلاشینگها، عایقبندی رطوبتی بام، و جلوگیری از نشت لولههای تاسیسات، منابع نفوذ آب به دیوار سفالی را قطع میکند.
- نگهداری اصولی مصالح: پیش از شروع کار، آجرهای سفال را روی پالتهای چوبی قرار داده و با نایلون بپوشانید تا رطوبت زمین یا آب باران را به خود جذب نکنند.
روشهای قطعی برای رفع و تمیز کردن شوره آجر
اگر نمای آجری یا دیوارهای شما دچار شوره شدهاند، بسته به میزان و قدمت شورهها میتوانید از روشهای زیر استفاده کنید:
- برسزنی خشک: سادهترین روش برای شورههای سطحی و تازه، کشیدن یک برس سیمی زبر روی سطح آجر است.
- شستشو با واترجت: پاشش آب پرفشار (ترکیب شده با سیلیس). نکته مهم: پس از این کار دیوار باید سریعاً خشک شود، در غیر این صورت رطوبت باقیمانده باعث شوره مجدد میشود.
- استفاده از جوهر نمک رقیق: ترکیب جوهر نمک و آب (با نسبت ۱ به ۱۲) یا اسید فسفریک و آب (نسبت ۱ به ۹) راهکاری سنتی برای رفع شورههای مقاوم است. حتماً پس از اسیدشویی، دیوار را با آب تمیز بشویید.
- مواد پاککننده نانو (نانو شویندهها): بهترین و ایمنترین روش برای از بین بردن شورههای رسوب کرده و سخت، استفاده از شویندههای بر پایه نانو تکنولوژی است که ضمن پاکسازی، به بافت آجر آسیبی نمیرسانند.
آیا شوره باعث تخریب آجر میشود؟
به طور کلی، شوره زدن باعث تخریب ساختار فیزیکی خود آجر سفال یا نما نمیشود و استحکام آن را از بین نمیبرد. با این حال، اگر این مشکل مکرراً رخ دهد، علاوه بر ایجاد ظاهری بهشدت نازیبا، میتواند باعث فرسایش تدریجی بندکشیها و آسیب به پوششهای رویی (مانند گچکاری در دیوارهای داخلی) شود.
پوششها و مواد ضد شوره آجر (عایق نانو)
پس از تمیز کردن نما، برای جلوگیری از بازگشت شوره باید سطح را ایزوله کنید. استفاده از مواد نانو و عایقهای رطوبتی شفاف، با نفوذ به ابعاد مولکولی آجر، خاصیت آن را از «آبدوست» به «آبگریز» تغییر میدهند.
این پوششهای ضد شوره بدون تغییر در رنگ و ظاهر آجر، مانع از جذب آب باران و آلودگیها شده و به دلیل حفظ قابلیت تنفس آجر، از حبس رطوبت در لایههای زیرین جلوگیری میکنند.